W metodzie Montessori każda wielka opowieść to jak otwarcie nowego rozdziału poznania. Po Pierwszej Wielkiej Lekcji – tej o powstaniu Wszechświata – nadchodzi moment, by zatrzymać się w czasie i przyjrzeć bliżej temu, co wydarzyło się w samym sercu Wielkiego Wybuchu. To właśnie wtedy zaczynamy cykl opowieści o nukleosyntezie, czyli o powstawaniu pierwiastków chemicznych – cegiełek, z których zbudowany jest cały świat.
Od balonu do wodoru
Dzieci doskonale pamiętają moment, w którym podczas pierwszej lekcji przebijaliśmy balon. Właśnie do tego doświadczenia wracamy, gdy zaczynamy serię opowieści o nukleosyntezie.
Mówię wtedy:
„Wyobraźcie sobie, że z tej maleńkiej osobliwości wydostał się pierwszy pierwiastek – wodór. Najprostszy, najmniejszy, a jednocześnie najważniejszy. To on zapoczątkował całą historię materii.”
Od tej chwili Wszechświat już nigdy nie był taki sam. Zaczęły się zmiany, reakcje, ruch – pojawiły się warunki do narodzin wszystkiego, co dziś znamy. Druga opowieść z serii to właśnie wyobrażenie zmieniającego się Wszechświata.
Trzecia opowieść — magia pierwiastków
Być może widziałaś już w internecie te kolorowe kółka przedstawiające powstawanie pierwiastków? To właśnie trzecia opowieść o nukleosyntezie – najbardziej widowiskowa i pełna emocji.
Dzieci słyszą o tym, jak pierwiastki rodzą się jeden po drugim, jak Wszechświat eksploduje feerią energii, a ostatnim, który może powstać w ten sposób, jest żelazo.
I wtedy pojawia się pytanie, które zawsze wzbudza ekscytację:
„A co z pierwiastkami cięższymi niż żelazo?”
I to jest właśnie temat czwartej opowieści, w której wkraczamy w świat czarnych dziur, czerwonych olbrzymów i gwiazd neutronowych. Tam dzieją się prawdziwe cuda kosmicznej alchemii.
Badacze pierwiastków w akcji
Po opowieściach przychodzi czas na działanie. Każde dziecko wybiera sobie jeden pierwiastek i wypełnia „kartę poszukiwania pierwiastka” – zapisuje, gdzie występuje, jak powstał, do czego jest potrzebny. Często jedno badanie przeradza się w całą serię odkryć, bo trudno poprzestać na jednym!
W klasie pojawiają się wtedy książki i atlasy, a półka z materiałami kosmicznymi tętni życiem.
Budowa atomu na macie
Kolejny krok to prezentacja budowy atomu wg Bohra. Korzystamy ze specjalnej maty i kolorowych szkiełek. Dzieci układają protony, neutrony i elektrony, tworząc kolejne atomy.
W tym roku przydarzyła nam się zabawna historia – dzieci, niechcący, odkryły największy pierwiastek, jaki da się zbudować z naszych szkiełek – platynę!
Krótka opowiastka o królestwie atomu sprawiła, że wszyscy doskonale zapamiętali, gdzie krążą elektrony, a gdzie ukryte są protony i neutrony.
Układ okresowy – mapa narodzin pierwiastków
To, co fascynuje dzieci najbardziej, to fakt, że z układu okresowego można odczytać historię powstania pierwiastków! Nie trzeba znać żadnych skomplikowanych wzorów – wystarczy zrozumieć, że każdy z nich ma swoje kosmiczne korzenie.
Przyznam szczerze, że dla mnie też to było odkrycie. Nikt mnie tak chemii nie uczył. Kiedyś pierwiastki „po prostu były”. Dopiero Montessori nauczyło mnie zachwytu nad tym, jak powstały.
Dalsze ścieżki odkrywania
Po serii opowieści i prezentacji możliwości dalszej pracy jest mnóstwo:
- budowa modelu wybranego atomu – praca plastyczna / techniczna
- poznanie mgławic, czerwonych olbrzymów i białych karłów,
- zgłębianie tajemnicy czarnej dziury,
- poznawanie budowy Słońca i innych gwiazd
- projekty o astronomach i astronautach
- oraz wiele innych!
Za każdym razem dzieci stają się prawdziwymi badaczami Wszechświata – zafascynowanymi tym, że wszystko, z czego składa się świat, powstało z gwiezdnego pyłu.
Dlaczego to mój ulubiony temat?
Wtej historii łączą się nauka i zachwyt. Dzieci słuchają, eksperymentują, badają, a ja widzę w ich oczach ten sam błysk, który towarzyszył mi, gdy pierwszy raz odkryłam, że każdy z nas jest dzieckiem gwiazd.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym jak pracować z tematem chemii oraz otrzymać instrukcje oraz treści opowieści o nukleosyntezie to zapraszam Cię do szkolenia online Kosmiczne Opowieści. Jeden z modułów jest cały poświęcowny tym lekcjom i ich rozszerzeniom.
